فواید گِلبازی 

1ـ رشد و پرورش خلاقیت 

خلاقیت و نوآوری كودك غالبا در زمانهایی شكوفا میشود كه آزادی عمل دارد، میتواند قوه ی تخیل خویش را برای ساختن چیزی به كار اندازد. 

از آنجا كه بازی با گِل رس طبق الگو، مدل و نقشه ی از پیش تعیین شده نیست كودكان میتوانند به آفرینش دست بزنند، نیز به دلیل قابلیت انعطاف و نرمی گِل میتوانند به هر صورتی كه بخواهند آن را شكل بدهند و خیلی سریع میتوانند خراب كنند. همان طور كه نقاشی كردن موجب خلاقیت، ابتكار، نوآوری و لذت درونی برای كودك میشود، گِلبازی افزون بر همان اثرات، سرگرمی بسیار لذتبخش و شادی آفرین برای كودكان به حساب میآید. 

2ـ رشد و پرورش گویایی 

باید به كودكان فرصت داد از راه گِلبازی، مجسمه سازی، كولاژ و نقاشی ، احساسات و عقاید خویش را بیان نمایند. در بازی با گل رس كودك میتواند فكر كند، تصمیم بگیرد و با كمك قوه ی تخیل و تصورش چیزی بیافریند و در پایان ، احساس رضایت كند و درباره ی ساخته هایش صحبت كند. احساس رضایت ناشی از ساختن بسیار پراهمیت است. 

علاوه بر آنكه كودك در مورد ساخته هایش داستانسرایی میكند، به افكارش هم نظم و ترتیب میدهد. زمانی كه كودكان در حال گِلبازی هستند ، برای دوستانشان صدا در میآورند، یا ممكن است خواسته باشند با كارهایی مثل پختن، خوردن، مهمانی و جشن ، خود را مشغول كنند. 

3ـ رشد و كنترل اعصاب و عضلات 

بیشتر كارهایی كه با گل انجام میگیرد با به كارگیری انگشت و دست میباشد. فشار دادن، ضربه زدن، جدا كردن، غلطاندن، قطعه قطعه كردن، به همدیگر متصل كردن و ... به رشد عضلات كمك میكند و باعث میشود كودك تجربه های آسان و موفقی برای خود كسب نماید. 

كودكان از دیدن اثرات حركاتشان لذت برده و متوجه میشوند قادرند از حركات دستهایشان استفاده كنند و گل رس را به طریقی كه مایلند بسازند. كودك ممكن است گل رس را به صورت لوله های بلند و باریك (طناب مانند) در بیاورد، آن را بكوبد و به شكل توپ در بیاورد یا اینكه به صورت تافتون در آورده و با انگشتانش سوراخ سوراخ كند. 

در كار با گل رس دایره (توپ) از اولین شكلهایی میباشد كه كودك با تسلط بیشتر بر اعصاب و عضلاتش قادر است این شكلها را به صورت ماهرانه تری بسازد. درست كردن گل به صورت باریك نشانه های رشد و تسلط كودك بر كنترل اعصاب و عضلاتش میباشد. 

4ـ رشد و پرورش مهارتهای اجتماعی 

وقتی چند كودك با همدیگر گلبازی میكنند از شراكت و داد و ستد برای ساختن چیز مورد علاقه شان لذت برده و مهارتهای اجتماعیشان پرورش پیدا میكند. 

5ـ پرورش قدرت تجسم فضایی و هندسی 

كار با گل رس زمینه ی پرورش ادراك فضایی و هندسی كودك را افزایش میدهد 
چون كودك میتواند صورتهای فضایی و هندسی را به صورت عینی خلق كرده و مشاهده كند؛ 
مثلاً ساخت یك جعبه، چمدان، آدم، مربع، مستطیل، دایره و ... همه این مفاهیم را میتواند از طریق گلبازی عینیت بخشد و با مفاهیمی مانند نرمی، سفتی، زبری، سختی، سبكی، سنگینی، طول، سطح و حجم آشنا گردد. 

گل رس ماده خیلی خوبی برای طرحهای سه بعدی است، زیرا به دلیل نرمی و قابلیت انعطاف میتوانند آن را به هر شكلی كه بخواهند در آورند. همچنین كودكان در سنین كودكستانی میتوانند شكلهای پایه ای مانند دایره، توپهای كوچك، شكلهای گوشه دار مثل مربع و مستطیل را با گل رس بسازند. 

كودكان به هنگام گلبازی یك توپ حلقهای كامل گِلی را به جای سر و یك مستطیل را به جای بدن میگذارند و با درست كردن باریكه هایی به عنوان دست و پا به ساخت آدمك میپردازند. 

كودكان میتوانند گل رس را به قالبهای مختلفی در بیاورند، كلوچه درست كنند، كیك درست كنند و آن را بپزند، این گونه فعالیتهای قالبسازی موجب رشد حسی، ادراكی و لامسه در كودكان شده و به سازگاری و انطباق پذیری تصورات و ادراكاتشان در مورد اشكال و اجسام سه بعدی و هندسی كمك بزرگی میكند. 

6ـ پرورش حس لامسه 

خاصیت نرمی و شكل پذیری طبیعی گل رس جاذبه قوی برای كودكان در هر سنی دارد. هر یك از حواس كه بیشتر در معرض محركات محیطی قرار بگیرد، كاربرد و مهارت آن افزایش مییابد. گل رس علاوه بر تمامی مزایای دیگری كه برای كودك دارد حس لامسه كودك را پرورش داده و زمینه درك و فهم حس لمس كردن را برای او فراهم میكند و مفاهیمی مانند سفت، سخت، نرم، زبر، مرطوب، خشك و ... را برای كودك معنی دار میكند. 

برای بازی با گل رس كودكان از مجموعه حواسشان از قبیل دیدن، لمس كردن و بوییدن استفاده میكنند و از آنجا كه بیشتر كارهایی كه با گل انجام میگیرد ، با به كارگیری انگشتان دست میباشد، حس لامسه بیشتر به كار گرفته میشود. 

كودكان وقتی با گل رس كار میكنند مفاهیم نرم و سخت را تجربه میكنند. كودك با مقداری آب مخلوط كردن به خاك رس در می یابد كه خاك رس میتواند تبدیل به گل شده، گلِ درست شده می تواند خیلی شُل (نرم) یا خیلی سفت (سخت) باشد. 

ـ فایده هاى دیگر 

كودكان از طریق گل بازى موضوعاتى از قبیل شكل انسان، حیوان، خانه، كلوچه، پیچ، آچار و بسیارى چیزهاى دیگر درست مى كنند و سعى دارند اشكالى بسازند كه به نحوى به آنها تعلق دارد، همان

طورى كه در نقاشى كردن این كار را انجام مى دهند. 

اغلب در نقاشى ها كودكان چیزهایى را كه برایشان مهم ترند بزرگ تر ترسیم مى كنند تا چیزهایى كه برایشان از اهمیت كمترى برخوردار است. در گِل بازى و ساخت مجسمه هاى گلى هم كودكان اشكالى را كه برایشان مهم تر است، با جزئیات بیشترى به كار مى برند. در این نوع شكل ها كودك ممكن است از طریق دقت بیشتر روى ساخته خویش مثل گذاشتن دگمه به جاى چشم ها، حصیر براى لباس و یا نخ به جاى موها اهمیت بیشترى به ساخته خویش بدهد.

از آنجایى كه گِل بازى، از نظر والدین كار كثیفى محسوب مى شود لازم است پیش بینى هاى لازم در این باره صورت گیرد: 

ـ میزى كه براى گِل بازى در نظر گرفته مى شود باید داراى رویه مخصوص (فورمیكا) باشد كه تمیز كردن آن راحت تر است و یا اینكه از پلاستیك براى پهن كردن روى میزهاى معمولى استفاده كرد. 

ـ از وسایلى مانند وردنه، قاشق، چاقوهاى پلاستیكى و یا فلزى كه لبه هاى تیزى ندارند استفاده شود. 
ـ به هر كودكى یك تكه گِل به اندازه سیب بزرگ داده شود و كودك هر طور كه دلش مى خواهد از آن استفاده كند، به او آزادى كامل دهیم تا با خمیر آشنا شود و حس كنجكاوى اش را ارضا كند، هرگز در مرحله آشنایى از او نخواهید كه چیزى بسازد. 
در مرحله بعدى روبه روى كودكان بنشینید و این سؤالات را از كودكان بكنید اگر من این خمیر را فشار بدهم چه مى شود؟ اگر آن را بكشم چطور مى شود؟ كودكان را به این كار بیشتر تشویق كنید. 

ـ هرگز به كودكان نگویید چه آدمك قشنگى درست كرده اى و یا چه مار قشنگى است. سعى نمایید هنگام تشویق از دراز بودن، نرم و گرد بودن آنچه كودك درست كرده تعریف كنید. 

ـ والدین و یا مربیان مى توانند كنار كودكان بنشینند و همراه آنها بازى كنند. شركت در بازى موجب تشویق كودكان مى شود ولى والدین و یا مربیان نباید چیزهایى را بسازند كه بچه ها از روى آن كپى كنند، این كار باعث هدر رفتن استعداد، خلاقیت و قوه ابتكار كودكان مى شود. 

ـ بعد از اینكه كار بچه ها تمام شد، بهتر است گل ها را به صورت گلوله هاى كوچكى به اندازه یك سیب در آورده و در وسط آن یك سوراخ كوچك ایجاد كرده و در آن آب بریزیم تا گِل نرم باقى بماند و بچه ها براى كار با آنها در فرصت و جلسه بعدى مشكلى نداشته باشند و یا اینكه آنها را داخل سطلى درپوش دار گذاشته و روى آن یك پارچه مرطوب و یا اسفنج (ابر ظرفشویى) بگذاریم و سرپوش ظرف را محكم كنیم. 

اگر گل رس خیلى خیس باشد كپك مى زند و اگر خشك باشد كار كردن با آن مشكل است. اگر گل خشك و سفت شد آن را داخل یك كیسه مى گذاریم و با ضربات چكش آن را خرد مى كنیم. بعد از خیساندن داخل آب دوباره براى بازى آماده مى شود. 
ـ براى كودكان توضیح دهید كه گِل را نباید به جز محدوده اى كه بازى مى كنند (اتاق مخصوص یا گوشه اى از حیاط) به سایر جاها ببرند. 
ـ برایشان توضیح دهید كه در هنگام بازى در كار یكدیگر دخالت نكنند. 

طرز تهیه گِل رس 

براى تهیه گل رس، خاك رس را در ظرفى ریخته روى آن آب بریزید، به طریقى كه سطح آب در ظرف، از سطح خاك رس بالاتر باشد، سپس مدت 24 ساعت بگذارید خیس بخورد بعد با ورز دادن و مالش مى توان آن را به صورت خمیر در آورد. 

خاك رس را مى توان از محله هایى كه مغازه كوزه گرى هست و یا مغازه هایى كه اسباب و لوازم هنرى دارند تهیه كرد. 

كودكانی كه در طبعیت به طور طبیعی رشد میكنند معمولا رشد پر بارتری دارند زیرا این كودكان مسولیتپذیری بالایی پیدا كرده ، به خودشناسی میرسند و در نتیجه اعتماد به نفس و عزت نفس بالاتری پیدا میكنند و این مسئله باعث میشود كه آنها به لحاظ روانی رشد سالم تر و كاملتری داشته باشند. 

یكی از آسانترین راههای ارتباط كودكان با طبیعت، باغبانی است. 

كودكان شهرهای بزرگ كه در آپارتمانها و برج ها و.... ساكن هستند ، فضای كافی برای داشتن یك باغچه شخصی ندارند. متخصصان روانشناسی توصیه می كنند در این محیط ها حتما والدین گلدانها یا باغچه های گلدانی برای كودكان تهیه كرده تا آنان نیز با رشد طبیعی گیاهان آشنا شوند. 

نتایج تحقیقات دانشمندان نشان داده است ، كودكانی كه به كاشت گیاه می پردازند به لحاظ بهداشت روانی در سطح بالاتری به سر برده و مهارتهای بیشتری در زندگیشان كسب می كنند. آنها از طریق تجربه دانش زیادی درباره رشد گیاهان به دست آورده و علاوه بر آن این كودكان احساس مسئولیت بالاتری پیدا كرده و بلوغ فكری شان نیز بیشتر از سایر كودكان می شود. 
متخصصان درباره ارتقای دانش كودكان با باغبانی كردن می گویند: كودك با داشتن یك باغچه می تواند احساس ارزشمندی را در خود رشد دهد ، كودكان سعی می كنند علاوه بر داشتن باغچه به علم خود بیفزایند و بدین شكل مهارتهای درون فردی زیادی كسب می كنند

مهمترین كسانی كه در این رابطه می توانند به كودكان كمك كنند والدین هستند. 

به عقیده متخصصان ، باغبانی یكی از حرفه هایی است كه هر 5 حس انسان به كار گرفته شده و یكی از مفیدترین فعالیتها برای كودكان است كه باعث یادگیری پایه های علوم تجربی در آنان می شوند. 

كودك به هنگام باغبانی فرصت زیادی برای ارتباط با خودش پیدا كرده و آرامش روانی اش نیز بیشتر است درخانه های آپارتمانی كه امكان بستر زمینی برای این كار نیست بهتر است وا لدین با تهیه گلدان، كودك را تشویق به باغبانی كنند. همراهی والدین با كودكان در امر باغبانی باعث می شود آنها برای شروع و ادامه كار تشویق شده و تلاش بیشتری برای شكوفایی باغچه شان بكنند. متخصصان روانشناسی چند توصیه و راهكار در این رابطه به والدین ارائه می دهند :

 راهكار اول پس از تهیه فضای مناسب برای باغبانی این است كه به كودكانشان آموزش داده شود كه چگونه گیاهان را رشد داده و از آنها مراقبت كنند . مربیان نباید كودكان را در امر باغبانی محدود كنند . باید به كودكان اجازه داد تا خلاقیتشان را شكوفا 
سازند ،آنها حتی اگر باغچه كوچكشان را تخریب كنند پس از آنكه نتیجه كارشان را دیدند بعدها رفتار مناسب تری در ارتباط با گیاهان پیدا می كنند

كاشت سبزیجات از علایق كودكان است و برداشت آنها برای كودكان بسیار رضایتبخش است و از این رو بایستی به آنها اجازه دهند تا در باغچه شخصی شان از گیاهان كه خودشان كاشته ا ند برداشت كنند و در خوراكی های روزانه از محصولات خودشان استفاده كنند . 
با این كار كودكان احساس خود ارزشمندی فراوانی پیدا می كنند .